جمعه , ۴ اسفند ۱۳۹۶

شکل گیری مجتمع

پیشینه

گذر معلولان کلان شهر مشهد از دوران توانخانه‏ نشینی تا مرحله‏ ی خدمات موسسه‏ای داستان ‏پرشوری دارد که شرح آن دراینجا نمی‏ گنجد.همین قدر میتوان گفت که در سال ۱۳۵۰ درپی‏ کوششهای چندساله‏ی روان شاد عبدالله هنری که خود معلول و ویلچرنشین بود، و تنی چند از پزشکان و خیّرین نیک اندیش،آسایشگاهی با ظرفیت ۲۰۰ نفر در شهر مشهد گشایش یافت و پذیرای معلولانی شد که پیش از آن دریک نوانخانه‏ ی حقیر زندگی دشوار و ذلت باری را می‏گذراندند.

این آسایشگاه بعدها تغییرات بسیاری را از سرگذراند و سرانجام با عنوان آسایشگاه شهید فیّاض بخش (عبدالله هنری) و با ظرفیت ۵۰۰ نفر در خدمت معلولان جسمی- حرکتی قرار گرفت و به آنان امکان اقامت شبانه‏ روزی و برخورداری از برخی خدمات توانبخشی را عرضه داشت.

گرچه تاکنون هیچ اقدام سازمان یافته ‏ای برای تهیه ‏ی آمارهای مربوط به معلولان کشور صورت نگرفته، امّا یک پژوهشگر براساس معیارهای سازمان بهداشت جهانی و نتایج سر شماری نفوس کشور در سال ۱۳۷۵، محاسباتی انجام داده  و تعداد معلولان جسمی – حرکتی شهر مشهد را دراویل دهه‏ ی ۸۰ ، حدود ۸۰/۰۰۰ نفر برآورده کرده است.

بنابراین می‏توان دریافت که یک آسایشگاه با ظرفیت ۵۰۰ نفر برای پاسخگویی، حتّی به بخشی از این جمعیت که به اقامتگاهی خارج از خانواده نیاز دارند، تا چه حد ناکافی است. بدیهی است که دراین شرایط همواره جمع کثیری از معلولان جسمی – حرکتی شهر مشهد و شاید استانهای خراسان در نوبت و آرزومند ورود به این آسایشگاه هستند. امّا درکنار این گروه، عده ‏ی بیشتری نیز هستند که در خانواده‏ ی خود زندگی می‎کنند،امّا در انتظار دستیابی به امکاناتی برای رسیدن به خود شکوفایی می‏باشند .

نخستین جرقه

ده سال پیش چنین فضایی ، چه بسا با رنگ و بویی تندتر بر زندگی معلولان جسمی– حرکتی شهر مشهد سایه انداز بود.البته در آن سالها علاوه بربرخی موسسات دولتی ، تعدادی موسسه ی مردمی نیز دراین شهر فعال بودند و به همت خیرین به بیماران، یتیمان و بی چیزان یاری می رساندند.اما هیچ کدام از آنها به طور اختصاصی برای معلولان جسمی- حرکتی برنامه ای نداشتند و خدمات هدفمندی به آنان عرضه نمی کردند . درحالی که از سال ۱۳۶۳ در شهر تهران موسسه ای به نام مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد، با هدف ارتقای توانایی های جسمی- حرکتی ، ازطریق آموزش فنی و حرفه ای و توانبخشی منجر به اشتغال ، تاسیس و فعال شده بود.

‏در اوایل سال ۱۳۷۷ ‏تنی چند از خیّرین شهر مشهد از جمله آقایان حاج کاظم حاج طرخانی و مهندس جواد وجدانی  درمنزل آقای نورمندی پور ، با آقای خسرو منصوریان مدیر عامل موسسه ی رعد تهران که به مشهد آمده بود ، جلسه ای برگزار و در مورد ضرورت ایجاد موسسه ای مشابه رعد تهران در شهر مشهد ، گفت و گو و تبادل نظر کردند.

در آن ایام موسسه ی خیّرین کار آفرین عترت ، به مدیریت برخی از حاضران در آن نشست ، درمشهد، فعال بود که به جای تامین معاش مددجویان ، برای آنان امکان اشتغال فراهم می آورد ، تا خود کار کنند و اسباب معیشت خویش و خانواده شان را فراهم آورند.

به دلیل تشابه اهداف موسسه ی کارآفرین عترت و موسسه ی رعد، تصمیمات جلسه ی منزل آقای نورمندی پور مورد توجه مدیران موسسه ی کارآفرین واقع شد و آنان به آقای ابراهیم هدائی ماموریت دادند که به تهران برود و از نزدیک درجریان عملکرد مجتمع رعد قرار بگیرد و درباره ی چند و چون کار ، کسب اطلاع کند .

‏آقای ابراهیم هدائی ، درتهران اطلاعات موردنیاز را به دست آورد و دلگرم از همکاری های مدیریت مجتمع رعد به مشهد بازگشت و گزارشی از آنچه دریافته بود ، به یاران نیکوکار خویش عرضه داشت.

‏یکی از خیّرین بزرگوار ، مرحوم حاج محمد حسن عقیق چی ، اتاقی را در طبقه ی فوقانی محل کار خود ، واقع درخیابان آخوند خراسانی دراختیار گذاشت و جلسات اولیه برای فراهم ساختن مقدمات اجرایی طرح مورد نظر در آن مکان برگزار شد . یاران هریک حسب ارتباطات صنفی و اجتماعی خویش، گروه هایی از خیرین و تحصیل کرده گان نیک اندیش از جمله پزشکان و مهندسین را فراخواندند وبا طرح موضوع ،آنان را به یاری و همکاری  دعوت نمودند . بدین ترتیب اشخاصی که از مدتها پیش چنین اندیشه ای در ذهنشان جرقه زده بود ، پای یاری به میان نهادند و از میان آنان هیئت موسس شکل گرفت .

گام های نخستین….خسرو منصوریان درکنار نخستین کارآموزان

‏آقای خسرو منصوریان ، مدیر عامل مجتمع رعد تهران ، طبق توافق و وعده‏ای که کرده بود به مشهد آمد، تا همشهریان نیکوکار خود را برای راه اندازی موسسه ای ، طبق الگوی مجتمع رعد تهران یاری وکند. ابتدا قرار شد کار در زیر زمینی در یکی از محلات قدیمی شهر آغاز شود. امِّا یکی از نیکوکاران بزرگوار، آقای حاج محمد جواد رحیمیان بخشی از خانه‏ی بزرگ متعلق به خویش را برای راه اندازی آموزشگاه پیشنهاد کرد. این خانه با یک هزار متر مربع عرصه و یک ساختمان مسکونی‏ متوسط در بلوار وکیل آباد مشهد واقع و در اجاره ‏ی شخصی بود که در آنجا ضمن اقامت، سفالگیری‏ می‏کرد.پس از چندی که آنِ فرد شریف بر ارزشهای معنوی و جنبه ‏های انسانی طرح وقوف یافت و به جدّی بودن کار پی برد،ساختمان را تخلیه کرد و از آنجا رفت.

خسرو منصوریان مدیر عامل موسسه ی رعد تهران، با کوله باری از تجربه و آگاهی، و یک دنیاشوق و انگیزه و کاردانی در مشهد بود و اراده کرده بود که موسسه ای هم طراز رعد، در زادگاه خود و در جوار بقعه‏ ی منوّر حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه السلام) راه ‏اندازی کند.ازاین رو روی مجدانه وارد عمل شد و سر رشته‏ی کارها را به دست گرفت.

‏درآن روزها زلزله‏ای در بجنورد رخ داده بود و خسرو منصوریان کمکهایی را که در تهران و ازسوی خیریّه ی رعد برای زلزله‏زدگان فراهم شده بود. به خراسان منتقل می کرد. او همراه این وسایل مقداری ابزار و تجهیزات آموزشی مانند میزهای نقشه کشی و دیگر وسایل به عنوان هدیه‏ ی رعد از تهران آورد و در ساختمان موردنظر قرار داد.

‏درآن هنگام، از یک سو جلسات هیئت موسس خیلی ساده و برروی یک قطعه موکت تشکیل می‏شد و یاران برای تنظیم اساسنامه و تدوین برنامه برای جذب کمکهای مالی خیّرین و تامین‏ بودجه تلاش می‏کردند و از دیگر سو خسرو منصوریان و همکاران تدارکات لازم را برای راه اندازی کلاسهاوکارگاههای آموزشی فراهم می‏آوردند و اقدامات رسمی و کارهای اداری را برای اعطای نمایندگی رعد به واحد مشهد، پی می‏گرفتند.

سرانجام در مرداد ماه مقدمات کار با کمترین امکانات سامان گرفت و با یک دستگاه کامپیوتر وچند دستگاه تایپ دستی به همراه وسایل اهدایی رعد،کلاسها و کارگاههای آموزشی آماده گردید و پذیرش کارآموز آغاز شد.

نخستین برنامه ‏های آموزشی شامل کارورزی کامپیوتر،سیم‏ پیچی، تعمیر لوازم خانگی و ماشین ‏نویسی بود و نخستین کارآموزان، معلولان آسایشگاه شهید فیّاض بخش (عبدالله هنری)بودند که به همّت مدیران آن موسسه از جمله با حمایتهای مهندس حمید مستشاری بادو دستگاه وسیله‏ ی نقلیه به آموزشگاه منتقل و از آنجا بازگردانده می‏ شدند. همزمان، با سازمان بهزیستی تماس برقرار و امکانات آموزشی موسسه‏ ی معرفی شد، در نتیجه مسئولان آن سازمان معلولان  علاقه‏ مند و واجد شرایط را به این موسسه معرفی و هدایت کردند.

بدین ترتیب بنیان یک مجتمع آموزشی نیکوکاری، برای ارائه‏ی خدمات آموزشی فنّی حرفه‏ ای ‏رایگان به معلولان جسمی- حرکتی، به همّت گروهی ازخیّرین نیک اندیش شهر مشهد،درشهرحضرت رضا(ع) نهاده شد و جشن افتتاح در یکی از روزهای شهریور ماه سال ۱۳۷۷ در فضای پر صفای ساختمان پلاک ١١٩٩ ‏بلوار وکیل آباد برگزار گردید.

‏این مرکز آموزشی، به خاطر آن که مجوز رسمی و قانونی نداشت، به عنوان شعبه‏ ی موسسه ی رعد تهران آغاز به کار کرد و اداره‏ ی آن به خسرو منصوریان محول شد. آن بزرگوار نیز این مرکز نوبنیاد را در نخستین ماههای فعالیّت ، براساس ضوابط راهکارهای آموزشی قابل قبول اداره کرد ودر پایان سال حاصل کار را به موسسان سپرد و خود عازم تهران شد. وی در مراسم خداحافظی یکی از کسانی را که در جریان شکل‏ گیری موسسه، درکنار او مجدّانه همکاری و تلاش کرده بود به عنو!.ن جانشین خویش معرفی و توصیه کرد که مدیریت مجتمع را به او بسپارند. او ابراهیم هدایی بود که درآغاز از سوی یاران برای پیگیری این آرمان والا مامور شده بود.

 

شکل‏ گیری مجتمع توان ‏یابان مشهد

‏در روز چهاردهم فروردین ١٣٧٨، پس از تعطیلات نوروزی، ابراهیم هدایی در ساختمان پلاک ۱۱۹۹ را گشود  و به ‏عنوان مدیر مجتمع آموزشی، با گل و شیرینی پذ‏یرای کارآموزانی شد که با ذوق‏ و شوق به درون می آمدند. از آن روز آقای هدایی کار رسمی خود را آغاز کرد و پیگیری اموری را که مورد نظر هیئت موسس بود وجهه‏ ی همّت خویش قرار داد.

‏بنیانگذاران و گرداننده گان این مجتمع مصمم بودند که فعالیت نوین خود را با ادبیّاتی نو پی‏ بگیرند و در تعامل با کارآموزان، حتّی اگر جسمی آسیب دیده داشتند، به مثابه ی انسانی کامل و واجد کرامت و شئون والا برخورد و رفتار نمایند. از این رو از همان ابتدا برای زدودن عنوان معلول که نوع کاستی و نقص در مفهوم آن مستتر بود، کوشیدند و عنوان توان‏یاب را در نام رسمی موسسه گنجاندند. از آن پس واژه ‏‏توان یاب به منزله‏ ی اسم رمزی بود‏ که در تمامی سیاست گزاریها، برنامه‏ ریزی ها و حرکتهای موسسه حضوری جادویی داشت و بر همه چیز سایه ی عشق و عاطفه را می‏ گسترانید.

‏چنین بود که در تاریخ ١١ ‏ا ٣ ‏ا ١٣٧٨ ‏این سازمان نوین با عنوان موسسه‏ ی خیریّه مجتمع آموزشی نیکوکاری توان یابان مشهد به شماره ‏ی ۶۴۲ در اداره ‏ی ثبت شرکتهای مشهد به ثبت رسید و موجودیت مستقل و قانونی آن رسمیت یافت.

 

ارکان و سازمان رسمی مجتمع توان یابان

به موجب مفاد ماده‏ ی۷ اساسنامه، هیئت موسس مجتمع آموزشی نیکوکاری توان یابان مشهدشامل شخصیّتهای زیر بوده است.پس از به ثبت رسیدن و رسمیت یافتن مجتمع این مجموعه‏ ی بزرگوار عنوان هیأت امنا را احراز کرد.

‏۱)آقای غلامعلی رافتی شبانی

‏۲)آقای محمد جواد رحیمیان مشهدی

‏۳- سید ابراهیم سادات باغدار

‏۴-آقای محمد حسن عقیق چی

۵ ‏- آقای محمد گرجستانی

۶-آقای محمد رضا مقدس زاده ‏بزاز

‏۷- آقای جواد فهمیده ‏وجدانی

‏۸ -آقای محمد نورمندی پور

‏ ۹-آقای محمود نیکنام رحیمیان

‏۱۰-آقای محمد هادی هادی‏ زاده یزدی

‏۱۱-آقا ابراهیم هدایی

‏۱۲- آقای محمود هدایی

‏نخستین هیئت مدیره‏ی مجتمع به موجب آگهی ثبت شماره ۸۰۶۱  مورخ ۷۸/۰۶/۲۸ مرکب از افراد زیر بوده است:

‏۱- آقای جواد فهمیده وجدانی رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل

‏۲-آقای محمد نورمندی پور نایب رئیس هیئت مدیره

۳- آقای محمد حسن عقیق‏چی خزانه‏ دار

۴- آقای محمود هدایی عضو

۵- آقای محمد جواد رحیمیان مشهدی عضو

‏توضیح آن که در آن هنگام آقای ابراهیم هدایی به قائم ‏مقامی آقای جواد فهمیده وجدانی،وظایف مدیرعامل را عهده ‏دار بود و مجدّانه آن را انجام میداد.

‏به موجب مصوبه‏ی موخ ۸۵/۱۱/۱۹ ، ‏فهرست اسامی اعضای آخرین هیئت امنای مجتمع ‏به ترتیب زیر است

‏۱- آقای جواد فهمیده وجدانی

٢ ‏- آقای محمد جواد رحیمیان مشهدی

‏۳- آقای غلامعلی رافتی شبانی

‏۴- آقای محمد گرجستانی

۵ ‏- آقای محمد نورمندی پور

۶-آقای محمود هدایی

٧ ‏- آقای حسین ادیبیان

٨- آقای سید ابراهیم سادات باغدار

٩- آقای محمد فهمیده وجدانی

۱۰- آقای عباس اخوان طبسی

‏۱۱- آقای هادی حسن پور یوسغی

۱۲- آقای حمید عقیق چی

‏به موجب آگهی ثبت شماره ۲۶۸۸۵/۲ ‏موخ ۸۶/۰۳/۰۹، نام و عنوان اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل مجتمع در حال حاضر به ترتیب زیر است.

۱-آقای جواد فهمیده وجدانی رئیس هیئت مدیره

۲- آقای محمدنورمندی پورنایب رییس هیئت مدیره

۳- آقای محمد جواد رحیمیان مشهدی خزانه دار

۴- آقای محمد گرجستانی عضو اصلی

۵-آقای حسین ادیبان عضو اصلی

۶- آقای محمود هدایی عضو اصلی

۷- آقای غلامعلی رافتی شبانی عضو اصلی

٨ ‏-آقای سیدابراهیم سادات باغدار بازرس اصلی

۹- آقای ابراهیم هدایی مدیر عامل

‏انجام وظیفه‏ ی مدیریتی واجرایی اعضای هیئت مدیره، بازرس و مدیر عامل محتمع توان‏ یابان از ابتدا تاکنون افتخاری بوده و متصدیان این سمتها، نه تنها بابت خدمات خود هیج گونه حق الزحمه و پاداشی دریافت نکرده و نمی‏ کنند، بلکه در طول سالها همانند سایر خیرّین، وجوه و عطایای گرانبهایی را به موسسه هبه کرده اند و معمولا خود و اعضای خانواده شان، وجوه معیّنی را ماهیانه به مجتمع می پردازند.

‏طبق مفاد ماده ٨ ‏اساسنامه، اهداف مجتمع عبارت است از:

‏الف) ایجاد آموزشگاههای فنی و حرفه‏ای جهت آموزش به توان یابان (معلولان و جانبازان)،

‏ب) ایجاد تسهیلات و امکانات مقتضی به منظور قادرسازی هر چه بیشتر توان‏یابان باا رائه‏ ی خدمات جنبی توانبخشی(

‏در جهت خودکفایی)،

‏ج) کوثش بیشتر در جهت کاریابی و ایجاد شرایط اشتغال کارآموختگان،

د- تشکیل جلسات گفتگو، کنفرانس‏ها و سمینارها، مسابقات در موضوعات مرتبط با اهداف مجتمع،

‏هـ – انجام امور خدماتی متناسب بااهداف و فعایتهای موسسه

 

جذب کمک خیّرین و تامین منابع مالی

بنیانگذران مجتمع توان یابان مشهد ار آغاز مصمم بودند که کلیه‏ ی خدمات آموزشی و توانبخشی را به طور رایگان

به معلولان جسمی- حرکتی ارائه کنند. و ازآنجا که این موسسه یک‏ نهاد خیریّه‏ ی مردمی و برآمده از اعتقادات دینی و گرایشهای معنوی جمعی از نیک‏ اندیشان و نیکوکاران بود،ازهمان ابتدا به نحوی ساماندهی شد که بدون اتکا به اعتبارات عمومی و کمکهای مالی دولتی اداره شود.

از این‏ رو موسسان و گردانندگان موسسه در آغاز، خود اعتباراتی را تامین و پرداخت وجوهی رابه طور مستمر تعهد نمودند و بعضی از آنان امکاناتی را نیز در اختیار گذاشتند و با وسایل اندک و باکمترین سرمایه و بیشترین امید و اتّکال به الطاف خداوندی و به پشتوانه‏ ی کرامت خیّرین،کار را آغاز کردند.

مدیریت اجرایی مجتمع نیز با توجّه به برنامه‏ های پیش رو و با عنایت به ضرورت توسعه و تقویت مبانی موسسه، رویکردها و جهت‏ گیری‏هایی را برای ساماندهی به نظام مالی مجموعه در نظر گرفت و در طول سالها آن را با موفقیّت اجرا کرد. در این راستا می‏توان چهار محور زیر را به عنوان شاخصه‏ های اصلی یاد کرد:

۱-پرهیز از اسراف و رعایت صرفه‏ جویی در هزینه‏ ها،

۲-جذب و پذیرش اعضای افتخاری که با صدورکارتهای ویژه،تادیه‏ ی وجوهی را داوطلبانه‏ تعهد نموده و به صورت مستمر و به طور ماهانه آن را پرداخت می‏کنند،

۳- اطلاع رسانی شفاف و صادقانه و برقراری ارتباطات مستقیم با افراد و نهادها به منظور اعتمادسازی و ایجاد زمینه‏ ی اعطای کمکهای مالی،اهدای کالاهای ارزنده،ادای نذورات و ارائه خدمات تخصصی رایگان و عرضه‏ ی حمایتهای معنوی،فرهنگی و هنری،

۴- زمینه سازی و برنامه ریزی به منظور ایجاد واحدهای در آمدزا برای موسسه.

 

ارتباط و تعامل با سازمانها و نهادهای دولتی

‏موسسان و گردانندگان مجتمع توان‏ یابان از آغاز سرّ آن داشتند که برای دولت بال ‏باشند،نه وبال. از این رو موسسه را با رعایت موازین قانونی سازمان داده و فعالیتهای مجموعه را پس از اخذ مجوز از مراجع رسمی، و منطبق با اصول و ضوابط جاری آغاز کردند و در همه ‏ی موارد از هدایت و حمایت و حسن برخورد ادارات وسازمانهای دولتی برخوردار شدند.

در این میان سازمان بهزیستی و اداره ‏ی کل آموزش فنی و حرفه ‏ای که با کارکرد این مجتمع ارتباط بیشتری داشتند، با حسن تفاهم و مساعدت به ایفای نقش پرداختند و به ویژه اداره‏ ی کل آموزش فنی و حرفه ‏ای در جهت تقویت مجتمع و تامین تسهیلات برای کارآموزان، اقدامات موثری انجام داد.

‏مجتمع توان یابان علاوه بر ثبت اساسنامه و تغییرات آن، برای رسمیت بخشیدن به فعالیتهای خود از سازمان بهزیستی، اداره کل آموزش فنی و حرفه ای و وزارت کشور به کارگزاری نیروی انتظامی،نیز مجوزهای قانونی لازم را اخذ کرده و دراین زمینه و درمورد انجام عملیات ساختمانی و سایر فعالیتهای جنبی از حمایت و مساعدت ادارات ونهادهای ذی ربط و شهرداری برخودار بوده است.

‏ لازم به ذکر است که با تصویب قانون جامع حمایت از حقوق معلولان،در شانزدهم ‏اردیبهشت ماه ۱۳۸۳ در مجلس شورای اسلامی، زمینه های مساعدی برای تامین نیازهای معلولان و حمایت از مراکز غیر دولتی که در خدمت این عزیزان هستند،فراهم آمد. اما هنوز عناصر و عوامل لازم برای اجرای این قانون تامین نگردیده و عملاً جز اندکی از آن به اجرا در نیامده است. از این ‏رو مجتمع توان‏ یابان از اجرای این قانون‏ طرفی نبسته و بابت یارانه های موضوع این قانون،وجهی دریافت نکرده است.